Geschiedenis

Hoe kan je de geschiedenis van Geneeskunde voor het Volk samenvatten? In een one-liner: "Veertig jaar dokteren aan mens en maatschappij". En aan de hand van enkele voorname data.

Mei 1968: Wereldwijd grijpen er studentenrevoltes plaats. Van Parijs tot Berlijn en Berkeley (VS) maar ook in Leuven, Brussel en Gent. Radicaal-democratische en linkse ideeën veroveren de geesten van de jeugd. In België leidt het tot de oprichting van een nieuwe marxistische organisatie 'Alle Macht aan de Arbeiders – Tout le Pouvoir aux Ouvriers' (AMADA-TPO) de voorloper van de latere Partij van de Arbeid van België – Parti du Travail de Belgique (PVDA-PTB).

"Dien het Volk" is het richtsnoer. Een paar honderd intellectuelen voegt de daad bij het woord. Velen gaan als arbeider in de fabriek werken. Anderen zoeken hoe ze hun beroep als arts, advocaat, leraar, ... kunnen uitoefenen in dienst van de werkende mensen en van de opbouw van een partij die streeft naar een echte socialistische maatschappij.

1971. Kris Merckx en Michel Leyers starten een huisartsengroepspraktijk in de rode arbeidersgemeente Hoboken (Antwerpen). Vanuit hun socialistische visie kiezen ze principieel voor gratis gezondheidszorg. Ze vragen de patiënten enkel het terugbetalingstarief van het ziekenfonds. Ze schenken veel aandacht aan de maatschappelijke oorzaken van ziekte (slechte arbeids- en leefomstandigheden). Zelf werken ze aan een vast arbeidersloon en nemen ze deel aan de sociale en politieke strijd.

Hun opvatting over 'De dokter als kameraad' steekt schril af tegen die van het toen dominante artsenyndicaat van dokter Wynen. Dat stelt de status en het inkomen van de rijke artsen voorop. De Orde van Geneesheren, toen een verlengstuk van dit syndicaat, vervolgt al na een jaar "de AMADA-dokters" wegens "oneerlijke concurrentie" en "onwaardig" gedrag. Patiënten en vakbondsleden nemen het op voor het nieuwe type dokter. Vóór de zetel van de Orde scanderen ze: "Geneeskunde voor de centen neen! Geneeskunde voor het Volk ja!". Zo ontstond, op de straat, de naam van onze organisatie.

1973: De Orde van Geneesheren schorst Kris en Michel, eerst voor een week, later voor twee weken. Maar de AMADA-dokters negeren die straffen en werken door. Er volgt een rist processen wegens "onwettige uitoefening van de geneeskunde". Geneeskunde voor het Volk (GVHV) riposteert met mobilisatie van de bevolking en krijgt ruime steun.

1978: De Orde geraakt steeds meer in diskrediet en staakt haar vervolgingen. Het recht om gratis geneeskunde te verstrekken en als linkse arts politiek en sociaal actief te zijn is afgedwongen.

1978: Jarenlange actie van GVHV tegen de loodvergiftiging, die Métallurgie Hoboken veroorzaakt bij arbeiders en bij kinderen in de omgeving, levert resultaat op. Het bedrijf wordt verplicht tot gigantische investeringen voor de sanering van het milieu. GVHV als 'Groenen' avant la lettre. Ook de inmiddels of kort daarna opgerichte GVHV-praktijken van Zelzate, Genk, Lommel, Deurne en Herstal (Liège) zullen zich laten opmerken door belangrijke milieuacties.

1980: Het syndicaat van dr. Wynen organiseert, met de "morele" steun van de Orde, een nieuwe doktersstaking om de centen. Samen met honderden andere progressieve collega's organiseren de GVHV-artsen het verzet. Ze weigeren het verplichte lidgeld voor de Orde te betalen. De Orde zendt deurwaarders naar de betaalstakers. Van Herstal en Seraing tot Zelzate en Antwerpen, bezetten patiënten van GVHV de huizen van hun artsen om beslag en verkoop van meubelen te verhinderen.

1985: De Orde laat in Genk de inboedel van dr. Harrie Dewitte met politiegeweld aanslaan. Na een golf van verontwaardiging en protest vanuit heel België moet de Orde op haar stappen terugkeren.

1985: Voor GVHV en de PVDA vormen de werkende mensen van de hele wereld een familie. Antiracisme en internationale solidariteit behoren tot onze core-business. De zusterorganisatie Geneeskunde voor de Derde Wereld wordt opgericht. Ze zendt artsen naar de Derde Wereld om mee te werken aan 'bevrijdende gezondheidzorg'. Naar El Salvador, Nicaragua, de Filippijnen, Burkina Faso, Eritrea en vooral de Palestijnse kampen.

1988: Dr. Jan Cools wordt in Libanon gegijzeld. Na 13 maanden gevangenschap en even lang internationale actie komt hij vrij in juni 1989.

2000: Médecine pour le Peuple bouwt zich inmiddels verder uit in Wallonië en Brussel met nieuwe vestigingen in Schaarbeek (dat bestond sinds 1992), Molenbeek (opgericht in 1998), Charleroi (opgericht in 1996) en La Louvière (opgericht 1999). Het Hobokense districtsraadslid dokter Mie Branders start met het laagdrempelige initiatief Café Santé. Een multinationale kookploeg nodigt vergast elke laatste vrijdag van de maand medewerkers en patiënten op een culinair hoogstandje aan een zeer democratische prijs met wat politieke info als toemaatje.

2001: GVHVgaat zich nog meer toeleggen op de problemen van arbeid en gezondheid. In Seraing richten de dokters Jilali Laaouej en Hans Krammisch het Centre de Défense et d’Action pour la Santé des Travailleurs (C-DAST) op. Het verleent bijstand bij de strijd tegen ongezonde en onveilige werkomstandigheden, arbeidsongevallen en beroepsziekten. Om beter de benarde werkomstandigheden van de interimarbeiders te kennen gaat Dr. Karel Van Bever negen maanden undercover werken als havenarbeider bij Katoennatie. Het resulteert in het boek Dokter in overall (2007). In het boek Dokter ik ben op (2010) zullen de dokters Staf Henderickx en Hans Krammisch hun ervaring bundelen over stress, de ziekte van de moderne tijd.

2002: De elf GVHV-groepspraktijken treden toe tot het systeem van de gratis forfaitaire geneeskunde. In ruil voor een vast maandelijks bedrag, betaald door hun ziekenfonds, kunnen de 25.000 patiënten van GVHV zonder te betalen naar hun huisarts.

2003: Met zijn boek De cholesteroloorlog over de veel te dure cholesterolverlagers bindt dr. Dirk Van Duppen de strijd aan met de winstzucht van Big Pharma. Hij stelt voor dat de ziekteverzekering, zoals in Nieuw-Zeeland, door middel van openbare aanbesteding de productie en terugbetaling van een geneesmiddel toewijst aan de firma die de beste prijs en kwaliteit biedt. Dit zogenaamde Kiwi-model voor een goedkoper geneesmiddelenbeleid krijgt de steun van de KWB (Kristelijke Werknemersbeweging), vakbondscentrales en ziekenfondsen. De invoering ervan in België zou de ziekteverzekering een besparing opleveren van 1,5 miljard euro – het equivalent van 20.000 extra jobs in de zorgsector – en de patiënten een half miljard. De campagne voor het kiwi-model is een mooi voorbeeld hoe de medewerkers van GVHV tegelijk rood én expert proberen te zijn.

2008: Kris Merckx vat de geschiedenis en de principes van GVHV samen in zijn boek Dokter van het volk. In een commentaar schrijft prof. Jan De Maeseneer, voorzitter van het European Forum for Primary Care: "Geneeskunde voor het Volk was inzake eerstelijnsgezondheidszorg visionair door de klemtoon te leggen op drie punten: het belang van sociale determinanten voor ziekte en gezondheid, de noodzaak van een toegankelijke en kwaliteitsvolle zorg en het belang om patiënten en bevolking actief te betrekken."

2009: GVHV opent haar vernieuwd eerstelijnsgezondheidscentrum in Hoboken. De voorzitters van zowel de christelijke als de socialistische ziekenfondsen zijn aanwezig. Beiden spreken hun waardering uit voor de voortrekkersrol van GVHV op het vlak van een moderne, kwalitatief hoogstaande en sociale huisartsengeneeskunde.

2011: GVHV feminiseert zoals de hele medische sector. Een aanzienlijk deel van de artsen zijn nu vrouwen. Steunend op veertig jaar ervaring en geholpen door de vernieuwing van de PVDA bouwen de jongere generaties verder aan GVHV. Als een instrument voor veralgemening van een gratis en goede gezondheidszorg. En als een hefboom voor de strijd voor een betere wereld.

Bronnen:
Kris Merckx, Dokter van het Volk, EPO 2008.
Thomas Blommaert, Ik was nog nooit in Zelzate geweest, EPO 2010.

Language